Askerlik muayenelerinde adayın fiziksel uygunluğu değerlendirilirken bakılan en somut kriterlerden biri boy-kilo uyumudur. Aşırı kilolu ya da aşırı zayıf olmak, belirli sınırların aşılması durumunda askerliğe elverişsizlik (“çürük raporu”) sebebi sayılabilir. Bu yazıda kilo muafiyetinin nasıl hesaplandığını, kimlerin bu muafiyetten yararlanabileceğini, sürecin nasıl işlediğini ve kaç yıl kontrole gidildiğini ele alıyoruz.
Askerlikte (VKİ) Vücut Kitle İndeksi Nedir, Nasıl Hesaplanır?
Askerlik muayenesinde temel referans, Vücut Kitle İndeksi’dir (VKİ / BKİ). Hesaplama formülü şudur:
VKİ = Kilo (kg) / [Boy (m) × Boy (m)]
Örneğin 1,75 m boyunda ve 85 kg ağırlığında bir kişinin VKİ değeri yaklaşık 27,8’dir. Askerlik açısından kabul edilen normal aralık genel olarak 19 ile 26 arasındadır. Ancak TSK’nın esas aldığı kriter yalnızca VKİ değeri değil, boya karşılık gelen standart kilo tablosundaki sapma miktarıdır.
Boy-Kilo Tablosu (Yaklaşık Değerler)
Aşağıdaki tablo, VKİ 19-26 aralığına göre boya karşılık gelen normal kilo sınırlarını ve kalıcı muafiyet (D dilimi) için gereken sapma miktarlarını yaklaşık olarak göstermektedir. Standart ağırlığın alt sınırından 21 kg ve daha fazla eksik olmak ya da üst sınırından 41 kg ve daha fazla fazla olmak, kalıcı muafiyet sebebi olarak değerlendirilir.
| Boy (cm) | Normal Kilo Alt Sınırı (kg) | Normal Kilo Üst Sınırı (kg) | Aşırı Zayıflık Sınırı (kg ve altı) | Aşırı Kilo Sınırı (kg ve üzeri) |
|---|---|---|---|---|
| 160 | 49 | 67 | 28 | 108 |
| 165 | 52 | 71 | 31 | 112 |
| 170 | 55 | 75 | 34 | 116 |
| 175 | 58 | 80 | 37 | 121 |
| 180 | 62 | 84 | 41 | 125 |
| 185 | 65 | 89 | 44 | 130 |
| 190 | 69 | 94 | 48 | 135 |
| 195 | 72 | 99 | 51 | 140 |
| 200 | 76 | 104 | 55 | 145 |
Not: Bu tablo VKİ 19-26 aralığı esas alınarak hazırlanmış yaklaşık bir hesaplamadır. Yönetmeliğin resmi ekindeki standart ağırlık çizelgesi santimetre bazında daha ayrıntılıdır ve nihai değerlendirme her zaman sağlık kurulu tarafından yapılır. Kesin sınırlar için askerlik şubesi veya tam teşekküllü hastane sağlık kuruluna danışılmalıdır.
Kimler Kilo Muafiyetinden Yararlanabilir?
- Aşırı kilolu (obez) yükümlüler: Boyuna karşılık gelen üst sınırı 41 kg ve üzerinde aşanlar.
- Aşırı zayıf yükümlüler: Boyuna karşılık gelen alt sınırın 21 kg ve üzerinde altında kalanlar.
- Sınırda kalanlar: Sapma miktarı kalıcı muafiyet eşiğine ulaşmayan ama normal aralığın dışında olanlar; bu kişiler doğrudan muaf olmaz, kontrol sürecine alınır.
Düşük kiloya bağlı değerlendirmede, kişinin genel sağlık durumu, olası bir beslenme bozukluğu veya kronik bir hastalığın bulunup bulunmadığı ve durumun kalıcı olup olmadığı da ayrıca araştırılır.
Kilo Muafiyeti Süreci Nasıl İşler?
- Yoklama ve Sevk: e-Devlet üzerinden yoklama işlemi tamamlanan yükümlü, boy-kilo uyumsuzluğu tespit edilirse tam teşekküllü bir devlet veya üniversite hastanesine sevk edilir.
- Ölçüm ve Muayene: Hastanede boy ve kilo ölçümü yapılır, gerekiyorsa dahiliye ve endokrinoloji gibi branşlardan destek alınır.
- Sağlık Kurulu Değerlendirmesi: Ölçüm sonuçları, yönetmelikteki standart ağırlık çizelgesiyle karşılaştırılır.
-
Karar:
- Sapma kalıcı muafiyet sınırını (alt sınırdan 21 kg eksik / üst sınırdan 41 kg fazla) aşıyorsa doğrudan “Askerliğe Elverişli Değildir” raporu (D dilimi) düzenlenebilir.
- Sapma bu sınırın altında ama normal aralığın dışındaysa, genellikle “Ertesi Yıla Bırakma” (tecil) kararı verilir.
Kaç Yıl Kontrole Gidilir?
Sınırda kalan ve doğrudan kalıcı muafiyet sınırına ulaşmayan kilo sorunlarında süreç genellikle şöyledir:
- İlk değerlendirmede sınırda kalan yükümlüye 1 yıl süre tanınır ve “ertesi yıla bırakma” kararı verilir.
- Bir yıl sonunda tekrar sağlık kuruluna çağrılır ve kilo/boy oranı yeniden ölçülür.
- Kilosunda anlamlı bir değişiklik olmazsa süreç bir yıl daha uzatılabilir.
- Genel uygulamada, toplam 3 yıllık kontrol süreci içinde durumu düzelmeyen kişiler askerlikten muaf sayılır; durumu düzelenler ise askerliğe elverişli kabul edilerek sevk edilir.
Bu süre zarfında yükümlü, çağrıldığı kontrol tarihlerinde ilgili hastaneye gitmekle yükümlüdür; kontrollere katılmamak sürecin uzamasına veya farklı işlemlere yol açabilir.