Askerlik sağlık muayenelerinde adayların ve yükümlülerin durumu, Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı Sağlık Yeteneği Yönetmeliği’ne ekli “Hastalıklar Listesi”ne göre değerlendirilir. Bu listede her hastalık ve sağlık sorunu, ağırlık derecesine göre A, B, C ve D dilimi olmak üzere dört gruba ayrılır. Bu yazıda özellikle askerliğe elverişsizlik kararına yol açan B ve D dilimi hastalıkların ne anlama geldiğini ve hangi rahatsızlıkların bu dilimlere girdiğini ele alıyoruz.
A-B-C-D Dilim Sistemi Nedir?
Yönetmelikteki dilimlendirme, hastalığın ağırlığına göre en hafiften en ağıra doğru şöyle sıralanır:
- A Dilimi: Kişinin görevini tam olarak yerine getirmesine engel olmayan, hafif veya önemsiz sağlık sorunları. A diliminde bir rahatsızlığı olan kişi askerliğe elverişli sayılır.
- B Dilimi: Orta ve ileri derecede, günlük görev performansını belirgin şekilde sınırlayan rahatsızlıklar. Genellikle göreve engel kabul edilir.
- C Dilimi: Tedavi ve nekahet (iyileşme) sürecindeki geçici durumlar. Bu dilimde rapor verilen kişilere kalıcı bir karar verilmez; “ertesi yıla bırakma” veya sevk erteleme gibi geçici kararlar uygulanır.
- D Dilimi: Ağır, kalıcı ve tedavisi mümkün olmayan ya da ileri evrede seyreden hastalıklar. Bu dilim, dilimler arasında en ağır sağlık durumunu ifade eder.
Kural olarak B veya D dilimine giren bir sağlık sorunu tespit edilen kişiye “Askerliğe Elverişli Değildir” raporu, yani halk arasında bilinen adıyla çürük raporu verilir. Bu raporu almak için tam teşekküllü bir devlet hastanesi ya da üniversite hastanesinin Sağlık Kurulu tarafından değerlendirme yapılması gerekir.
B ve D Dilimi Hastalıkları
Yönetmelikteki Hastalıklar Listesi çok sayıda branşı kapsar. Aşağıda en sık karşılaşılan başlıklar özetlenmiştir; kesin karar her zaman ilgili sağlık kurulunun bireysel değerlendirmesine bağlıdır.
1. Göz Hastalıkları
İleri derecede miyop veya hipermetrop, belirli bir diyoptri sınırını aşan astigmat, keratokonus ve ciddi görme kayıpları bu grupta değerlendirilir.
2. Ortopedik ve Kas-İskelet Sistemi Sorunları
Orta ve ileri derecede skolyoz, kifoz, lordoz gibi omurga eğrilikleri; hareket kısıtlılığına yol açan spina bifida ve spondilolistezis; çoklu eklem veya ekstremite kayıpları; ileri derece düztabanlık ve uzuv boyu farkları bu başlık altında sayılabilir.
3. Psikiyatrik ve Nörolojik Rahatsızlıklar
Epilepsi, kontrolsüz nöbetlerle seyreden nörolojik tablolar, şizofreni, bipolar bozukluk, ağır anksiyete ve depresyon, uyum bozuklukları ile multipl skleroz gibi durumlar bu kapsamda değerlendirilir.
4. Kalp, Damar ve Solunum Hastalıkları
Hipertansif kalp hastalığı, ileri KOAH, ağır kalp yetmezliği, kalp ritim bozuklukları ve ağır astım gibi kronik solunum ve dolaşım sistemi sorunları bu grupta yer alır.
5. Metabolik ve Kronik İç Hastalıklar
Tip 1 diyabet ve komplikasyonlu Tip 2 diyabet, kontrolsüz seyreden metabolik hastalıklar ile kronik karaciğer rahatsızlıkları bu başlığa girer.
6. İşitme Kayıpları ve Diğer Duyusal Sorunlar
Derin işitme kayıpları ve bazı ileri düzey KBB rahatsızlıkları da değerlendirme kapsamındadır.
7. Bulaşıcı ve Ağır Sistemik Hastalıklar
Aktif tüberküloz gibi tedaviyle kontrol altına alınamayan bulaşıcı hastalıklar, büyük cerrahi gerektiren tümörler ve organ yetmezlikleri de B veya D diliminde değerlendirilebilir.
Bu liste bilgilendirme amaçlıdır ve tüm tanıları kapsamaz. Yönetmeliğin ekindeki Hastalıklar Listesi çok daha detaylıdır; nihai değerlendirme daima yetkili sağlık kurulu tarafından yapılır.
Süreç Nasıl İlerler
- Başvuru: e-Devlet üzerinden yoklama işlemi tamamlandıktan sonra kişi askerlik şubesi aracılığıyla veya doğrudan tam teşekküllü bir hastaneye sevk edilir.
- Poliklinik Muayeneleri: Dahiliye, göz, ortopedi, nöroloji, KBB ve gerekiyorsa psikiyatri gibi ilgili branşlarda muayeneler yapılır.
- Sağlık Kurulu Değerlendirmesi: Tüm branş sonuçları bir araya getirilerek Sağlık Kurulu tarafından değerlendirilir ve hastalığın hangi dilime girdiğine karar verilir.
- Rapor Sonucu: Durum A dilimine giriyorsa kişi askerliğe elverişli kabul edilir; B veya D dilimine giriyorsa “Askerliğe Elverişli Değildir” raporu düzenlenir; C dilimindeki geçici rahatsızlıklarda ise sevk erteleme veya bir sonraki yıla bırakma kararı verilir.
- Kesinleşme: Zaten silah altında olan bir er/erbaş için sonradan elverişsizlik raporu çıkarsa, birlik komutanlığı geçici terhis işlemini başlatır; Milli Savunma Bakanlığı onayının ardından terhis kesinleşir.
Sağlık kurulu raporlarının geçerli sayılması için mutlaka yönetmelikte belirtilen yetkili hastanelerde düzenlenmiş olması ve usulüne uygun şekilde “Tam Teşekküllü Sağlık Kurulu Raporu” ibaresini taşıması gerekir.